Projekat podržali

Evropska Unija

Soros

Sponzori mreže

 

EurActiv Newsletter
Prijava na NewsLetter


Beta OMS

Fotografija kao manipulacija    

Objavljeno : 02.02.2018. Štampa El. pošta bookmark
 

U svijetu sveprisutnosti fotografije i manipulacije u sferi vizuelnog, nevjerovatni su dometi njene angažiranosti ali i izostanak empatije kod višemilenijskog auditorija. Nerijetko se small talks na društvenim mrežama vode o prizorima na nekoj fotografiji sa ratnog stratišta te se u(s)tvrdi da je tekst uz nju lažan. To se čini posebno besmisleno s obzirom da se kroz obrnutu pretragu Google images vrlo brzo može locirati njeno porijeklo. Otkud potreba onda za lažnim potpisom?

 

 

"Ljudski rod prebiva u Platonovoj pećini neprosvećen, naslađujući se još uvek, po prastaroj navici, pukim slikama Istine", napisala je, mnogo prije nego je postojala obrnuta pretraga na Google images, američka umjetnica i intelektualka Susan Sontag (1933-2004.) na početku svoje prve knjige O fotografiji. Esejom o sveprisutnosti fotografskih slika te estetske i moralne probleme koje to predstavlja u savremenom svijetu, započela je svoje dugo i značajno bavljenje tom temom. Zabilježila je 1977. godine: "Što sam više razmišljala o tome šta su fotografije, to su one postajale složenije i sugestivnije".

 

Nečije tijelo

 

Činjenica je da danas prikazi ljudske golgote s jednog kraja svijeta ostavljaju uglavnom ravnodušnim ljude s drugog dijela Planete. Pri tom, ovisno o trenutku, prizor iz Sirije, može da se stavi u okvir "istine" o stradanju Rohinja.  Ili obrnuto. Ovisno o potrebi aktuelnog trenutka na koju se lažni potpis stvarnog prizora referira. Sontag je drugu knjigu Prizori tuđeg stradanja počela citatom za koji bismo na trenutak mogli pomisliti da je inspirisan današnjicom; kao da ga je ispisala glede svih aktuelnih lažno potpisanih fotografija savremenog trenutka.

 

"U jutrošnjoj pošiljci nalazi se i fotografija možda muškog, a možda ženskog tijela, no tako je unakaženo da bi mogla biti i svinjska strvina. No bez sumnje se vide mrtva đeca i dio neke kuće. Bomba je razorila vanjski zid: još se vidi ptičiji kavez koji visi na nečemu, što je, pretpostavljam, bila primaća soba..."

 

Navedeni citat ne odnosi se na rat u Bosni i Hercegovini, Siriji ili Afganistanu. Ne odnosi se ni na jedan prizor stradanja koji imamo priliku svakodnevno gledati na mobitelu u gradskom prijevozu, monitorima na radnom mjestu ili televizijskom ekranu u našem domu. Napisala ga je Virginia Woolf u knjizi Tri gvineje prije osamdeset godina kao reakciju nakon što je bombardirana Guernica. U to vrijeme svijet su zgrozili prizori iz spomenutog španskog gradića, u kojem su stradali uglavnom civili. Danas nazočimo svakodnevno sličim slikama koje kod recipijenata ne izazivaju empatiju spram nevino stradalih kao što je to bilo 1937. godine.

 

Jedan od najpoznatijih fotografa tog vremena, Robert Capa, upravo je 1936. u Španiji zabilježio "Padajućeg vojnika". Njome je taj Jevrej mađarskog porijekla postao globalno poznat. Fotografija prikazuje vojnika u bijeloj košulji kako ranjen pada, a kritika ju je ocijenila neuvjerljivom a autora optužila da je naveo pogrešnu lokaciju i identitet republikanskog vojnika. Kasnije su pregledani negativi jednog od najpoznatijih ratnih reportera tog vremena, da bi se utvrdilo da li je fotografija namještena ili ne?! Ispisivani su tekstovi o svim fotografijama koje su bile prije ali i poslije "Padajućeg vojnika". Kritika je bila podijeljena a nikada nije dokazano da fotografija nije autentična.

 

O Capi i njegovoj velikoj ljubavi Gerdi Taro, također ratnoj reporterki iz Španskog građanskog rata, književnik i akademik Tvrtko Kulenović snimio je radiodramu Smrt na fotografiji. U okviru nje važno mjesto ima i navedena fotografija - nešto drugačije imenovana.

 

Sontag se Capom bavila u Prozorima tuđeg stradanja. Ona "Padajućeg vojnika" navodi u kontekstu njenog pozicioniranja pokraj reklame kada je objavljena u Life-u. Zaključila je da u izgledu te dvije fotografije (dokumentarne i reklamne), iako je svojevremeno bio različit, danas razlike više nema.

 

Krvava propaganda

 

U Prizorima tuđeg stradanja Susan Sontag nakon navoda iz knjige Tri gvineje Virginije Woolf  i spisateljičinih promišljanja o smislu rata (nakon što se suočila sa fotografskim svjedočanstvima Španskog građanskog rata), piše o ratnoj propagandi navodeći primjere nekoć iz Španije, ali i iz skorije historije Bosne i Hercegovine.

 

"Uobičajena reakcija na fotografski dokaz zlodjela koja je počinila vlastita strana jest proglasiti te fotografije krivotvorenima, poricati da se tako zlodjelo dogodilo, izjaviti da su to leševi koje je druga strana kamionima dopremila iz gradske mrtvačnice i razbacala po ulici ili da se nešto doista dogodio, ali da je to druga strana učinila sama sebi".

 

Navela je primjer šefa propagande Francovog nacionalističkog ustanka koji je tvrdio da su Baski u aprilu 1937. godine sami uništili Guernicu tako što su stavili dinamit u kanalizaciju.

 

"Tako je i većina Srba iz Srbije i inozemstva tvrdila do kraja srpske opsade Sarajeva, pa i poslije, da su Bošnjaci sami počinili užasan 'pokolj u redu za kruh' u svibnju 1992. i 'pokolj na tržnici' u veljači 1994. bacivši velikokalibarske granate u središte svojega grada, te da su postavljali mine kako bi inscenirali osobito krvave prizore za kamere inozemnih snimatelja i osigurali dodatnu potporu međunarodne zajednice za bošnjačku stranu", napisala je Susan Sontag u Prizorima tuđeg stradanja.


Prva zloupotreba

 

Sontag je smatrala da fotografisati znači prisvojiti fotografisanu stvar te da to pribavlja određeni osjećaj moći. Slike se poigravaju sa percepcijom svijeta koji po potrebi i retuširaju. Fotografija je prosto dokaz da se ono u što smo sumnjali zaista i dogodilo. S tim u vezi Sontag je navela prvi takav primjer u historiji fotografije.

 

Navela je primjer iz juna 1871. godine, kada je pariška policija upotrijebila fotografije u smrtonosnom opkoljavanju komunara. Bila je stanovišta da je upravo tada fotografija "postala korisno oruđe modernih država za nadzor i kontrolu njihovog sve mobilnijeg stanovništva".

 

Jedna od najintrigantnijih američkih intelektualki u oblasti kulture koja je djelovala u prošlom stoljeću, u svom opsesivnom bavljenju fotografijim došla je do zaključka: "Fotografije, koje pakuju svijet, kao da pozivaju na pakovanje. Tako se one lijepe u albume, uokviruju i stavljaju na stolove, kače po zidovima, projektuju kao slajdovi".

 

To pakovanje svijeta modernom trenutku je još izražajnije jer jednostavnim klikom na opciju "podijeli", fotografije koje prikazuju užase i ljudsku bol preplave društvene mreže. U "buci" komentara isprepliću se informacije i kontrainformacije. Spekulira se datumima i mjestom. Šta mi u konačnici znamo o onome što vidimo?

 

"Onima koji su uvjereni da je pravo na jednoj, a tlačenje i nepravda na drugoj strani, te da se borba mora nastaviti, važno je da to tko je ubijen i tko ga je ubio. (...) Za zaraćene je identitet bitan. A sve fotografije čekaju da ih pojasni ili krivotvori poratni tekst", zapisala je Sontag u svojoj knjizi Prizori tuđeg stradanja.

 

Ipak u konačnici opet ostaje pitanje: šta je suština manipulacijom diskursa na koji potiče fotografija stradalih ako je možda Sontag u pravu kada kaže da "angažovana fotografija je učinila barem isto toliko da umrtvi savjest kao i da je probudi". Ona smatra da poslije trideset godina nakon objave prvih slika iz nacističkih logora možda je dosegnuta tačka zasićenosti.

 

Autorka: Saida Mustajbegović, Mediacentar online

Foto: Beta/AP

 

 

Ovaj tekst je objavljen u partnerstvu sa Osservatorio Balcani e Caucaso za projekat European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF) i sufinansiran sredstvima Evropske komisije. Autori publikacije su odgovorni za njen sadržaj i stavovi koji su u njemu izneseni ni na koji način ne odražavaju stavove Evropske komisije.


 

 
 
Pošaljite komentar
Pošaljite komentar


 

Partner rubrike


05.06.2019, Beograd
Organizator: MEI, Delegacija EU, Ministarstvo finansija i EU PPF
31.05.2019, Beograd
Organizator: FCD i EWB
17.05.2019, Beograd
Organizator: Ministarstvo finansija i projekat Podrška komisiji za kontrolu državne pomoći
11.05.2019, Beograd
Organizator: CRTA
10.05.2019, Beograd
Organizator: FPN
08.05.2019, Beograd
Organizator: Koalcija 27
07.05.2019, Beograd
Organizator: EPuS
22.04.2019, Beograd
Organizator: RENEXPO
16.04.2019, Beograd
Organizator: MEI, Delegacija EU i PLAK III
11.04.2019, Beograd
Organizator: ISAC fond
03.04.2019, Beograd
Organizator: CSP i Hans Zajdel fondacija
04.04.2019, Beograd
Organizator: Republika Srbija
25.03.2019, Beograd
Organizator: CRTA
20.03.2019, Beograd
Organizator: Ministarstvo finansija i Delegacija EU u Srbiji
19.03.2019, Beograd
Organizator: MONS
26.02.2019, Beograd
Organizator: EPuS i Centar za spoljnu politiku
22.02.2019, Beograd
Organizator: Centar za promociju nauke
21.02.2019, Beograd
Organizator: RES fondacija i Fondacija Hajnrih Bel
06.02.2019, Beograd
Organizator: EU info centar
04.02.2019, Beograd
Organizator: CRTA
30.01.2019, Beograd
Organizator: EU info centar, Delegacija EU i EUNIC
18.01.2019, Beograd
Organizator: NKEU
14.12.2018, Beograd
Organizator: CEP i EU info centar
4.12.2018, Beograd
Organizator: EPuS i Fridrih Ebert
30.11.2018, Beograd
Organizator: NKEU
28.11.2018, Beograd
Organizator: CEP, CFA/ÖFZ i CIFE
26.11.2018, Beograd
Organizator: Konfindustrija Srbija
26.11.2018, Beograd
Organizator: Agencija za borbu protiv korupcije
19.11.2018, Beograd
Organizator: CEP
16.11.2018, Beograd
Organizator: EU info centar
14.11.2018, Beograd
Organizator: Koalicija 27
08.11.2018, Beograd
Organizator: EPuS i Konrad Adenauer Fondacija
06.11.2018, Beograd
Organizator: POINTPULS i BCBP
06.11.2018, Beograd
Organizator: ASB i Ministarstvo za rad
06.11.2018, Beograd
Organizator: Predstavništvo Grada Beča
01.11.2018, Beograd
Organizator: U mreži i Grupa za analizu i kreiranje javnih politika
30.10.2018, Beograd
Organizator: Fondacija Tempus
17.10.2018, Beograd
Organizator: BFPI, BCBP i EPuS
14.10.2018, Beograd
Organizator: Srbija 21
12.10.2018, Beograd
Organizator: Ambasadori održivog razvoja i NKEU
09.10.2018, Beograd
Organizator: MZŽS
03.10.2018, Beograd
Organizator: EBRD
29.09.2018, Beograd
Organizator: Ambasada Švedske, MZŽS i EISP2
26.09.2018, Beograd
Organizator: Kreativna Evropa Srbija
25.09.2018, Beograd
Organizator: EPuS
25 - 26.09.2018, Beograd
Organizator: CEP i TEN
24.09.2018, Beograd
Organizator: Fondacija Fridrih Ebert
01.10.2018, Beograd
Organizator: Tempus
18.09.2018, Beograd
Organizator: UNDP i Vlada Švajcarske
14.09.2018, Beograd
Organizator: Bitef i EU info centar
14.09.2018, Beograd
Organizator: Delegacija EU i Ministarstvo pravde
13.09.2018, Beograd
Organizator: BOŠ i Kancelarija za saradnju sa civilnim društvom
07.09.2018, Beograd
Organizator: FREN i SeCons
04.09.2018, Beograd
Organizator: Tim Noći istraživača
12.07.2018, Beograd
Organizator: EU info centar
11.07.2018, Beograd
Organizator: EU info centar
03.07.2018, Beograd
Organizator: Balkanmagazin
28.06.2018, Beograd
Organizator: Istinomer i Crta
28.06.2018, Beograd
Organizator: CEP i EU info centar
27.06.2018, Beograd
Organizator: EPuS, Fondacija Fridrih Ebert
27.06.2018, Beograd
Organizator: Projektni tim, Švajcarska kancelarija za saradnju i Ministarstvo energetike
22.06.2018, Beč
Organizator: Energetska zajednica
21.06.2018, Beograd
Organizator: EPuS
20.06.2018, Beograd
Organizator: BCBP
21.06.2018, Beograd
Organizator: BOŠ
15.06.2018, Beograd
Organizator: CEP
14.06.2018, Beograd
Organizator: BCBP
15.06.2018, Beograd
Organizator: Fridrih Ebert
13.06.2018, Beograd
Organizator: EPuS i FPN
12.06.2018, Beograd
Organizator: Savet Evrope i Delegacija EU
12.06.2018, Beograd
Organizator: Fridrih Ebert
01.06.2018, Beograd
Organizator: Green European Foundation
24.05.2018, Beograd
Organizator: Kancelarija Vlade za saradnju sa civilnim društvom
21.05.2018, Beograd
Organizator: CEDEF
17.05.2018, Beograd
Organizator: CEP, EFB
16.05.2018, Beograd
Organizator: EU info centar
16.05.2018, Beograd
Organizator: EU info centar
16.05.2018, Beograd
Organizator: Centar za spoljnu politiku
14.05.2018, Beograd
Organizator: Koalicija 27
10.05.2018, Beograd
Organizator: AŽC, UŽ Peščanik
09.05.2018, Beograd
Organizator: EU info centar i Delegacija EU u Srbiji
10.05.2018, Beograd
Organizator: Fondacija Fridrih Ebert i Centar za spoljnu politku
10.05.2018, Beograd
Organizator: EPuS, FEFA
25.04.2018, Beograd
Organizator: USAID, EPuS, CEP
25.04.2018, Beograd
Organizator: ISAC fond
23.04.2018, Beograd
Organizator: NKEU
24.04.2018, Beograd
Organizator: REECO Srbija
20.04.2018, Beograd
Organizator: Udruženja
16.04.2018, Beograd
Organizator: Delegacija EU, EU info centar i Kolarčeva zadužbina
13.04.2018, Beograd
Organizator: Koalicija prEUgovor
13.04.2018, Beograd
Organizator: Fridrih Ebert
16. i 17.04.2018, Beograd
Organizator: EFB
11.04.2018, Beograd
Organizator: CEP
11.04.2018, Beograd
Organizator: Beogradski centar za ljudska prava
12.04.2018, Beograd
Organizator: EPuS
23.03.2018, Beograd
Organizator: Beogradski centar za ljudska prava
16.03.2018, Beograd
Organizator: Delegacija EU u Srbiji, EU info centar
13.03.2018, Beograd
Organizator: CEP, TEN, BENCHER
13.03.2018, Beograd
Organizator: ISAC fond
14.03.2018, Beograd
Organizator: EU info centar i PLAC II
08.03.2018, Beograd
Organizator: Balkanmagazin i EPS
08.03.2018, Beograd
Organizator: Francuski institut u Srbiji
27.02.2018, Beograd
Organizator: Evropska fondacija za demokratiju
13.02.2018, Beograd
Organizator: BCBP
08.02.2018, Beograd
Organizator: Evropska platforma za ZB
07.02.2018, Beograd
Organizator: CFP, Fondacija Hans Zajdel
01.02.2018, Beograd
Organizator: BCBP
30. i 31.01.2018, Beograd
Organizator: MDULS, ReSPA
24.1.2018, Beograd
Organizator: Tempus - Erazmus+
16.1.2018, Beograd
Organizator: Ambasada Bugarske
17.01.2018, Beograd
Organizator: Koalicija za REKOM
21.12.2017, Beograd
Organizator: POINTPULS i RAI
19.12.2017, Beograd
Organizator: Koalicija prEUgovor
14.12.2017, Priština
Organizator: Energetska zajednica
13.12.2017, Beograd
Organizator: EU info centar, CAPE
13.12.2017, Beograd
Organizator: EPuS
08.12.2017, Beograd
Organizator: EPuS, EIB
08.12.2017, Beograd
Organizator: Savet Evrope, EU
07.12.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU, EU Info centar, KCSD, Fondacija Divac
05.12.2017, Beograd
Organizator: POINTPULS, BCBP, BIRN, TS
06.12.2017, Beograd
Organizator: EPuS
05.12.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU i RZS
29.11.2017, Beograd
Organizator: EPuS i Fondacija Fridrih Ebert
17.11..2017, Beograd
Organizator: Koalicija 27
15.11.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU, UNDP
15.11.2017, Beograd
Organizator: Balkanmagazin
14.11.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU, Ministarstvo rada, EU info centar
07.11.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU, EU info centar, PKS
03.11.2017, Beograd
Organizator: ISAC fond i Fondacija Fridrih Ebert
01.11.2017, Beograd
Organizator: Evropski pokret u Srbiji
31.10.2017, Beograd
Organizator: EPuS i FPN
01 - 02.11.2017, Novi Sad-Beograd
Organizator: Francuski institut
25.10.2017, Beograd
Organizator: Koalicija prEUgovor
24.10.2017, Beograd
Organizator: Evropski pokret u Srbiji
23.10.2017, Beograd
Organizator: RYCO
17.10.2017, Beograd
Organizator: Fondacija Tempus
12.10.2017, Beograd
Organizator: Građanske inicijative
11.10.2017, Beograd
Organizator: TACSO
10.10.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU i Tim UN
09.10.2017, Brisel
Organizator: Savet za regionalnu saradnju
06.10.2017, Beograd
Organizator: Fondacija Tempus
05.10.2017, Beograd
Organizator: Forum za međunarodne odnose Evropskog pokreta u Srbiji i Fondacija Fridirh Ebert
02.10.2017, Beograd
Organizator: CZKD
28.09.2017, Beograd
Organizator: Fondacija Tempus
26.09.2017, Beograd
Organizator: EUNIC Srbija
22.09.2017, Novi Sad
Organizator: CINS
21.09.2017, Beograd
Organizator: Ministarstvo pravde
20.09.2017, Pančevo
Organizator: Gradska uprava Pančeva
19.09.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU, EU info centar i SKGO
18.09.2017, Beograd
Organizator: BOŠ i Kancelarija za saradnju sa civilnim društvom
15.09.2017, Beograd
Organizator: Beograd Prajd
14.09.2017, Beograd
Organizator: POINTPULS i BCBP
15.09.2017, Beograd
Organizator: Delegacija EU u Srbiji
14.09.2017, Vlasinsko jezero
Organizator: Evropski PROGRES
13.09.2017, Beograd
Organizator: Centar za spoljnu politiku
06.09.2017, Beograd
Organizator: Ujedinjene nacije
05.09.2017, Beč
Organizator: Energetska zajednica
25.08.2017, Beograd
Organizator: Balkanmagazin i EPS
25.07.2017, Beograd
Organizator: Beogradski centar za bezbednosnu politiku
06.07.2017, Beograd
Organizator: Ministarstvo zaštite životne sredine i Nacionalni konvent
04.07.2017, Beograd
Organizator: ISAC fond i Fridrih Ebert fondacija
30.06.2017, Beograd
Organizator: Centar za spoljnu politiku i Fridrih Ebert fondacija
22.06.2017, Beograd
Organizator: CEP, EU Info centar
22.06.2017, Beograd
Organizator: EU info centar
22.06.2017, Beograd
Organizator: Fondacija Hajnrih Bel
15 - 17.06.2017, Beograd
Organizator: Evropa Nostra, Evropa Nostra Srbija, Mreža za nasleđe JIE
14.06.2017, Beograd
Organizator: Ambasada Italije u Srbiji
15.06.2017, Beograd
Organizator: Novinska agencija Beta
18.05.2017, Beograd
Organizator: EU info centar
18.05.2017, Beograd
Organizator: EU info centar
25.05.2017, Beograd
Organizator: EU Info centar

PROJEKTI I KONKURSI

EurActiv franšiza za Srbiju:
Novinska agencija BETA, direktor: Radomir Diklić, glavni i odgovorni urednik: Dragan Janjić
Novinska Agencija Beta
Developed by Zorica Filipović, Predrag Tošić
EKO ZNACKA